بحث ما از اينجا شروع شد که گفتيم فيزيک کوانتوم نمی‌تواند قانون عليت را نفی کند چون عليت يک يافته قطعی عقلی است و کوانتوم يک موضوع تجربی. بنا بر اين تنها چيزی که می‌توان گفت اين است که: بشر هنوز نتوانسته علت اتفاقات درون اتم را شناسايی کند. ولی چون عقل می‌گويد هر پديده‌ای علتی دارد، پس درون اتم نيز بايد علتی ناشناخته باشد که آن اتفاقات دقيقا بر اساس آن علت رخ می‌دهد. پس ديگر نمی‌توانيم بگوييم پديده‌های درون اتم اتفاقی و تصادفی است. در واقع آنچه به عنوان تصادف و اتفاق تصور می‌شود به خاطر نشناختن علت است.
در مقابل، جناب عليخانی اين پرسش را مطرح کردند که با وجود يافته‌های علمی مبنی بر تصادفی بودن اتفاقات درون اتم، آيا می‌توان ثابت کرد که اين پديده‌ها با علت خود رابطۀ جبری و غير قابل تخلف دارند؟
بنده عرض کردم در فلسفه ثابت شده که ميان علت و معلول سنخيت و در نتيجه رابطه جبری وجود دارد. يعنی يک علت هميشه يک معلول خاص را در پی دارد و امکان ندارد يک علت گاهی به صورت اتفاقی نتيجۀ ديگری ايجاد کند. برای توضيح اين مطلب، مثالی ذکر کردم. گفتم ويژگيهای يک علت که منجر به ايجاد معلول شده را می‌توانيم به عددهای موجود در يک جمع رياضی تشبيه کنيم. مثلا ۱ + ۱ که هميشه نتيجه‌اش ۲ خواهد بود و امکان ندارد نتيجۀ ديگری در پی داشته باشد.
اما آقا حامد عليخانی اساسا جبری بودن روابط در رياضی را هم تابع فرض دانستند و گفتند دليلی نداريم که نتيجۀ جمع ۱ + ۱ را هميشه ۲ بدانيم.
بنده در پاسخ گفتم: همان‌گونه که گزارۀ کل بزرگ‌تر از جزء است بديهی است، ۲ بودن نتيجۀ‌ آن جمع نيز يک امر کاملا بديهی است. چون اگر جمع دو واحد هم‌اندازه، مساوی با دو برابر هر واحد نباشد ما دچار تناقض شده‌ايم و فرض مساوی بودن دو واحد يا جمع شدن آن دو را نقض کرده‌ايم. چرا که در فرض ما دو واحد مساوی در کنار هم قرار گرفته‌اند و هيچ عامل ديگری نيز در اينجا تاثيری نداشته است. حالا اگر پس از جمع مشاهده کنيم نتيجه‌ای بيشتر يا کمتر از دو برابر هر واحد به دست آمده ترديد نخواهيم کرد که آن دو واحد قبلی ديگر ثابت نمانده‌اند و تغييری در آنها رخ داده است.
با اين اوصاف آيا به نظر شما باز هم می‌توان در قطعی بودن چنين جمع ساده‌ای ترديد داشت و آيا با وجود چنين ترديدي، ديگر برای عقل جايگاهی باقی خواهد ماند؟