یکی دیگر از گفتگوهایی که در یاهو مسنجر داشتم:

***********: سلام حاجی
seyedhamidhosseini: سلام
***********: سال نو مبارک
seyedhamidhosseini: سال نوی شما هم مبارک باشه
***********: چند دقیقه ای وقت داری ؟
seyedhamidhosseini: در خدمتم
***********: یعنی به قدر سیراب کردن یه تشنه وقت دارید ؟
seyedhamidhosseini: چه عرض کنم
seyedhamidhosseini: من که چنین چیزی رو در خودم نمی بینم
***********: در هر صورت نمی دونم چی امروز منو به طرف شما کشیده
***********: شاید یه نشونه باشه
***********: نمی دونم
***********: شایدم یه نسیم
seyedhamidhosseini: خواهش می‌کنم
***********: به هر حال من می گم

ادامۀ گفتگو 

در يادداشتهای قبل تا حدودی با معنی عالم امر آشنا شديم. دانستيم که عالم امر يا ملکوت، جنبه ديگری از هستی است که در قيد زمان و مکان و شروط نیست و همان حقيقتی است که با کلمه «کن فيکون» بيان می‌شود. با توجه با آياتی که تا کنون مورد اشاره قرار داديم مشخص شد که ويژگی بارز امام، هدايتگری او به امر است. تفاوت امام با نبی در اين است که هدايت نبی بيان راه حق و دعوت مردم به کمال و هدايت امام رساندن افراد به مقصد و کمال نهایی است. امام صرفا نشانی و آدرس نمی‌دهد؛ او دست خلق را می‌گيرد و با نورانی کردن دلشان، آنها را به کمال و هدايت می‌رساند. به همين خاطر است که هر جا در قرآن هدايت انبيا مطرح شده، به دنبال آن مردم به دو دسته موافق و مخالف تقسيم می‌شوند ولی در آيات هدايت به امر، چنين تقسيمی وجود ندارد.
شرط رسیدن به اين مقام بلند، عبودیت و تسلیم در برابر خداوند متعال است. تنها کسی می‌تواند به خلافت کلیه و جانشینی کامل خداوند برسد که همۀ هستی خویش را در خواست و ارادۀ او فانی کرده باشد. بر همین اساس در آيه ۲۳ سورۀ سجده رسیدن به مقام امامت و هدایت به امر به صبر و يقين مشروط شده است. (و جعلنا منهم ائمة يهدون بأمرنا لما صبروا و کانوا بآياتنا يوقنون) صبر مطلق اين افراد در برابر همۀ فرامین و ابتلائات الهی و امیال و گناهان، تسليم و عبوديت کامل آنها در برابر خداوند متعال را نشان می‌دهد. چنين صبری، جز با يقين و معرفت کامل نسبت به یگانگی و عظمت خداوند و آشنایی با ملکوت هستی به دست نمی‌آید
در جریان حضرت ابراهیم نیز وقتی مقام امامت به او اعطا شد که از آزمایشات دشواری چون قربانی کردن فرزند عزیزش سربلند بیرون آمده بود. ملکوت آسمانها و زمین در اختیار چنین کسی قرار می‌گیرد. (و کذلک نری ابراهيم ملکوت السموات و الارض و ليکون من الموقنين) (انعام/ ۷۵) و اوست که می‌تواند با کن فیکون کردن دلها، هدایت و کمال را در اختیار انسانها قرار دهد.
دقت در آنچه گذشت ما را به تصویر روشن‌تری از واسطه بودن امام در فیوضات و نورانیتها و معنای عمیق‌تری از مقام امامت خواهد رساند. به هر ميزان که خود را به امام نزديک کنيم و با او پيوند معنوی برقرار سازيم، بهرۀ بيشتری از اين نورانيت و معنويت خواهيم برد. آیا این گونه نمی‌توان تاثیر شگفت‌انگیز گریه و عزاداری برای سیدالشهداء را در کمال و سعادت انسان توجیه کرد؟

طی چند یادداشت گذشته بحثی در مورد امامت مطرح شد و تلاش کردیم علاوه بر بیان معنای صحیح این مقام رفیع، با استفاده از آیات قرآن مفهوم عمیق‌تری را برای امامت جستجو نماییم. از آنجا که در آیۀ 73 سورۀ انبیاء امام به عنوان کسی که هدایت به امر می‌کند توصیف شده است، معنای امر را مورد توجه و بررسی قرار دادیم و توضیحاتی در مورد عالم امر بیان کردیم. اما یکی از خوانندگان محترم با دقت نظر و نکته‌سنجی ارزشمند خود سؤالی را در ذیل آن یادداشت مطرح کرد و خواستار ذکر دلیل و توجیه روشن‌تری برای تفسیر این آیه به عالم امر شد. از آنجا که عمدۀ مطالب آن یادداشت صرفا از تفسیر المیزان اقتباس شده بود، این سؤال به‌جا مرا به جستجوی گسترده‌تری در منابع حدیثی و تفسیری وادار ساخت.
در این مدت با استفاده از نرم‌افزارهای تحقیقاتی تقریبا همۀ منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت و دهها تفسیر قرآن را جستجو و مطالب مطرح شده در خصوص واژۀ امر در قرآن را بررسی کردم. با این بررسی نکات متعددی روشن شد که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنم:
1. موضوع امر در قرآن موضوعی عمیق، پر دامنه و پیچیده است که ابعاد زیادی از آن هنوز مورد توجه و تحقیق قرار نگرفته و ضرورت و مجال فراوانی برای پژوهش دارد. با مروری اجمالی بر آیات مربوط به امر و دیدگاه‌های مطرح شده در این خصوص احساس می‌شود با تامل در این واژه می‌توان به دریایی از معارف دست یافت.
2. جز یکی دو حدیث که با سیاق و هدفی غیر از بیان معنای امر وارد شده است، مطلب دیگری در این خصوص در منابع روایی یافت نشد.
3. در میان دانشمندان و مفسران در مورد مفهوم واژۀ امر در آیۀ «الا له الخلق و الامر» و به تبع آن در سایر آیات مرتبط اختلاف نظر نسبتا زیادی وجود دارد. مواردی چون فرمان، نظام حاکم بر هستی، سرای آخرت، عالم ارواح، عالم مفارقات، آسمانها، شریعت و مانند آن از جملۀ معانی مطرح شده برای واژۀ امر در تفاسیر و منابع اسلامی است.
4. گروهی از دانشمندان مانند ملا هادی سبزواری و ابن عربی که دارای مشرب فلسفی و دقتهای عقلی بوده‌اند در آثار خود با استفاده از آیات یاد شده موضوع عالم امر را به عنوان عالمی در مقابل عالم خلق مطرح کرده‌اند. این بحث با نگاهی دقیق در تفسیر مرحوم سید مصطفی خمینی مورد اشاره قرار گرفته و با بیان عمیق و قرآنی مرحوم علامۀ طباطبایی در تفسیر المیزان به اوج خود رسیده است.
5. با اندکی تامل در آیات در بر دارندۀ واژۀ امر در قرآن کریم، عمق و دقت بیان مرحوم علامۀ طباطبایی روشن می‌شود. برای فهم این بیان کافی است این آیات را در کنار هم قرار دهیم و آنها را با هم مقایسه‌ کنیم. در صورت لزوم این مقایسه را در یادداشتی جداگانه انجام خواهیم داد.
6. شاید دلیل این که در احادیث اهل بیت (علیهم السلام) اشاره‌ای به این موضوع نشده، عمیق و پیچیده بودن و عدم تناسب سطح آن برای اهل آن دوره باشد. بر اساس برخی از احادیث، بخشی از آیات قرآن را افرادی متعمق در آخرالزمان درک می‌کنند.
امیدوارم در فرصتی مناسب امکان تحقیقی گسترده و جامع در این زمینه فراهم شود.

سخن در رابطه با معنای امامت در قرآن بود. البته همان‌گونه که برخی از دوستان نیز اشاره کرده‌اند واژۀ امام در قرآن هم در مورد امامان جور به‌کار رفته است و هم امامان هدایت. چرا که این واژه در زبان عربی به‌معنای پیشوا و فردی است که به او اقتدا می‌شود. اما موضوع بحث ما فراتر از معنای لغوی این واژه است. هدف، شناخت عمیق‌تر مفهوم خاص امامت به عنوان مقامی الهی برای هدایت انسانهاست.همان‌گونه که در يادداشتهای گذشته گفته شد، برای فهم بهتر معنی عميق امامت لازم است با معنی عالم امر بيشتر آشنا شويم. چرا که قرآن، ويژگی مهم امام را هدايت به امر دانسته است. يکی از آياتی که می‌تواند به خوبی مفهوم امر را برای ما تبيين کند، آيه ۸۳ سوره يس است. خداوند متعال در اين آيه می‌فرمايد: «انما أمره اذا أراد شيئا أن يقول له کن فيکون» (امر خداوند تنها اين است که هرگاه چيزی را اراده فرمايد، همين که به او بگويد باش می‌باشد). دقت در اين آيه در کنار آيات ديگر قرآن به ما می‌فهماند که عالم امر، جنبه‌ای از هستی است که در آن، اراده الهی برای تحققش مشروط به هيچ شرطی نيست. بر خلاف عالم خلق که برای تحقق يک موضوع در آن لازم است شرايط و زمينه‌هايش وجود داشته باشد. مثلا برای تحقق يک ميوه در اين عالم لازم است آب و خاک و درخت و بسياری از شرايط در طول زمان وجود داشته باشد تا يک دانه تبديل به ميوه شود. اما بر اساس آيه‌ای که ذکر شد، در عالم امر، همين که خداوند اراده کند ميوه‌ای وجود داشته باشد، بدون درنگ آن ميوه محقق می‌شود.
ملموس‌ترين مثال برای ما، مقايسه عالم خارج با عالم ذهن و فکر خودمان است. اگر قرار باشد هم‌اکنون در برابر ما يک کامپيوتر جديد ايجاد شود، طبيعتا بايد مواد و شرايط لازم برای به وجود آمدن آن وجود داشته باشد. اما اگر بخواهيم فقط در ذهنمان يک کامپيوتر يا حتی صدها و هزاران کامپيوتر تصور کنيم، چيزی جز اراده ما لازم نيست. همين که اراده می‌کنيم، آنچه را خواسته‌ايم در ذهنمان محقق می‌بينيم.
ميان عالم خلق و عالم امر نيز از جهاتی چنين نسبتی برقرار است. آفرينش و ايجاد يک موضوع در عالم خلق نيازمند زمان و شرايط خاص خود است ولی در عالم امر اين‌گونه نيست. تعبير ديگری که از اين دو عالم می‌توان داشت، عالم مُلک و عالم ملکوت است. چرا که بلافاصله بعد از آيه بالا که در مورد عالم امر بود، در آخرين آيه سوره يس سخن از عالم ملکوت به ميان آمده و قدرت خدا در عالم امر، به تسلط الهی بر ملکوت هستی تفسير شده است. (فسبحان الذی بيده ملکوت کل شيئ و اليه ترجعون)
از آنچه گفته شد می‌توان نتيجه گرفت که عالم امر يا ملکوت، جنبه‌ای الهی از هستی است که تحقق موضوعات در آن، قطعی و بی‌واسطه است. بر اين اساس کم‌کم می‌توانيم به معنی آيه ۷۳ سوره انبيا که می‌گفت: «هدايت امام از نوع هدايت به امر الهی است» نزديک شويم. در واقع پيام آيه اين است که امام می‌تواند به صورت ملکوتی مردم را هدايت کند. برای روشن‌تر شدن موضوع لازم است در يادداشتی ديگر در مورد شيوه، شرايط و ويژگی اين نوع هدايت گفتگو کنيم.